Të dashtun miq,
gjuha shqipe asht ka dy forma siç edhe e dime të tanë, gegnisht e tosknisht, sigurisht asht e njejta gjuhë, janë të njejtat fjalë, por me disa dallime që do ti paraqes ma poshtë.
 
Këto dy forma gjuhësore e kanë burimin herët në lashtësi. Iliria dikur ka kenë e ndame në dy shtete kryesore të pavaruna prej njeni tjetrit. Iliria e Epërme (veriore) me qendër në Shkodër e drejtueme prej Gentit dhe Teutës, me nji shtrimje territoriale mjaft ma të gjanë se Shqipnia veriore, dhe Despotati i Epirit (Iliria e poshtme), ose siç njihet, Shteti i Pirros, me nji shtrimje territoriale shumë ma të gjanë se jugu i Shqipnisë. Mendoj se këtu gjuha e banoreve te gadishullit Ilirik, e cila ka pasë shumë ma tepër forma para se me u krijue shtetet në fjalë, asht mbledhe ne dy variante të të folmes. Sigurisht gjuha fillon e njehsohet nga nevoja që kanë shtetet apo kombet me komunikue në nji sistem administrativ unik. Ma vonë realiteti administrativ ka ndryshue dhe asht mbivendosë ai romak. Kjo i ka perzie banorët që kanë jetue në këto dy zona kështu edhe gjuhën, deri kur ndamja e madhe e perandorise romake në atë të lindjes dhe perendimit e ndan serish territorin aty ku dikur jane nda shtetet Ilire. Me Skizmën pra përfundimisht fillon e ndahet edhejhere substrati i gjuhës shqipe dhe prej kësaj ridalin dy format gjuhësore që i përdorim ende edhe sot. Perpjekjet para per shkrimin e shqipes erdhen si pasojë e nji revolucioni gjuhësor n' Europë. Mbas Martin Luterit që përktheu Biblen në gjermanisht dhe krijoi protestanizmin, Kisha Katolike tue pa rrezikun se po humbte besimtarët i lejoi ata me shkrue Biblen në gjuhët lokale. Në pjesën që i përkiste Perandorisë Bizantine ky fenomen nuk ka pasë ndikim. Kjo asht arsyeja pse Gjon Buzuku e të tjerë me rradhe mbas tij dhanë kontributin e parë për shkrimin e gjuhës shqipe. Pjesën tjetër të historisë e dimë pak a shumë, kontributi i madh asht me iu njoftë Naim Frashnit dhe Kristoforidhit e shumë të tjerëve, të cilët kanë krijue nji pjesë të mirë të fjalëve që flasim sot.
Due me permendë faktin se në Manastir me 1908, prej Mjedës dhe Fishtës asht ba nje lufte e madhe që gjuha shqipe me përdore germa latine. Kjo u arrit dhe do ta ndante përfundimisht gjuhen shqipe dhe Shqipninë prej ndikimeve turke, greke apo cirilike. Me 1917 Komisja gjuhësore e Shkodrës me në kryë Luigj Gurakuqin, i la të hapuna të dy variantet tue theksue se e folmja e Elbasanit, ishte edhe vendi ku takoheshin dy të folmet, e të ishte gjuha drejt së cilës do te shkohej. Po ashtu me 1923 kjo u standartizue dhe perfundoi me nji gjuhë zyrtare të Mbretnisë së Zogut që ishte siç e dimë gegnisht. Por në shtyp, në të folme e ma ndej, kurrë nuk u vue asnjë pengesë per variantin tosknisht. Ma vonë mbas 1945 situta u përmbys. Me kërkesën e E. Hoxhes diku nga viti 1956 iu kerkue specialistëve sovjetike nji mendim se si mund ta ndërronin variantin gjuhësor dhe tane literaturen në nji standart të ri me bazë tosknishten. Mendimi i specialisteve megjithëse sovjetike ishte se gjuha nuk ndrrohet me dekrete dhe në nji ditë por i duhet lanë kohë dy varianteve me u shkri me njeni tjetrin, sepse kjo do ta çonte shtratin gjuhësor të shqipes në një ndërhymje të parakohëshme dhe artificiale duke i shkaktue atij probleme serioze. Perziemja e dialekteve me forcë do të ishte qesharake. Por mbas prishjes me sovjetiket, serish Enver Hoxha ia kerkoi këtë herë specilastëve shqiptare dhe caktoi si person përgjegjes me u marrë me këtë çashtje, Androkli Kostallarin, me detyren e krijimit të nji standarti të ri me bazë të folmen jug lindore siç edhe u ba. Këtij procesi iu thirrën për miratim të gjithë ata që e firmosën nga të gjitha trevat shqiptare, mbrenda e jashtë Shqipnisë, e kjo në emër të unitetit. Sigurisht patetizmi nacial komunist fitoi mbi shkencën dhe atdhedashunine e vërtetë, dhe gjithcka u vulos. Çabej kishte kundërshtue disa herë por mbas presioneve të shumta hoqi dorë. Falë tij sot shqipja ka ende në fjalor fjalën "ranishte" dhe jo "rërishte", e nga ana tjetër fjala rrajë në fjalor, asht "rërë".
 
Rezultatet e këtij vendimi sollën tre përjashtime kryesore.
1. I hoqën mundesinë gjuhës shqipe me pasë paskajoren, mbasi tosknishtja nuk e ka e gegnishtja po.
2. Tosnishtja vuen prej rrotacizmit siç edhe shumë gjuhë të tjera, rrotacizmi asht shkronja "r" që gegnishtja shpesh e ka "n", "mundur-mundun,rëra-rana,bëra -bana" e me rradhe. 'r' duke kenë nji bashkëtingellore ajrore zakonisht ka tendencë me u "hangër" kur shpitohet, ajo në shumë raste bjen dhe nëse nuk zëvendësohet me "n" kjo shkatërron fjalen, asht si me thanë nji virus që sëmur fjalët ku ndodhet duke i mbytë ato.
3. Përjashtoi nga fjalori i shqipes fjalë të vjetra dhe shqipe të pazëveshdsueshme që gegnishtja i perdor ende, duke varfnue vogabularin ndjeshëm.
 
Nuk po permendi këtu pasojat e tjera sociale e politike që erdhën prej këtij viti 1972. Ato dihen sepse ky ishte edhe qëllimi.
 
Sot ka tekste mbi njehsimin e gegnishtes (njeni prej tyne asht ai i Justin Rrotës, e tjetri ai i Komisjes se Prishtines të 1968, që presin me u ridiskutue e që vlejne me u marrë në konsideratë si pikënisje për një standartizim në kohë të gegnishtes. Së fundit asht krijue në Tirane prej Primo Shllakut, peot dhe gjuhetar, edhe Instituti i Ruejtjes Dialekteve, dhe ku i dihet nëse piqen kushtet e duhuna politike dhe shkencore atëherë gegnishtja mundet me pasë nje variant të ri të standartizuem e të sjellun në kohë. Puna që ka me u ba nuk asht shumë e vështirë se bazat janë, flitet vetëm me diskutue mbi detajet.
 
Procesi mundet me u shtri duke e futë këtë standart edhe në shkollë, qysh në atë fillore, sigurisht, si shtese e mësimit te gjuhss, pra si supplement meqe pjesa tjeter asht e njejtë per të dy variantet. Kur shqiptarët ti dinë të dyja variantet, ata munden me i lexue e me i shkrue të dy, siç asht rasti i Norvegjisë.
 
Në fund të procesit gjithkush mundet me kenë ai që asht e mos me ba demek se asht dikush tjetër. Gjuha asht pjesë e identititetit dhe identiteti asht pjesë e dinjitetit. Uniteti asht asht ma i fortë kur të tana pjesët që e përbajnë kanë identitet dhe dinjitet.
 
Ju falemnders
Albri Brahusha
Shkrimtar

Ju zotni, na thoni qe i takon Akademikeve te merren me kete çeshtje. Krejt dakort jam me ju po ju nuk pranoni faktin se kur Akademiket flejne, dikush duhet me i çue prej gjumit. Fakti qe jane po ata Akademike qe kane masakrue gjuhen tone te mrekullueshme, a mundena me shpresue qe nji dite do te ulen me pa gabimin e tyne fatal me nji sy tjeter?

... me pelqen shume ky vizioni i plotesimit te nevojave mbi gjuhen.

Teuta

Une jam dakort plotesisht me Leonardin .Asht e vertete qe na te gjithe e flasim gjuhen tone gegnishte por me ju thane te drejten per moshen 40 vjecare edhe me te rinj eshte shume e veshtire te lexohet gegnishtja.Nuk kemi nje library te gjere me botime ne kete gjuhen gegnishte dhe si rrjedhoje e kesaj per ne mund te jete pak e nevojshme te lexojme ma shume ne genishte qe te bejme nje balancim e te vendosim qe gjuha gege te jete gjuha ametare.Te pakten gjuha letrare asht e kuptueshme prej te gjithe folesve te shqipes geg,toske ose cameri dhe sa per ceshtjen e te shkruarit le te merren gjuhetaret dhe ekspertet e fushes se gjuhesise.