Nga Albri Brahusha
 
Në lagjen ma të vjetër në Shkodër jashtë kalasë, të quejtun Tophanë, ndodhet Çinari me po të njejtin emën (ende nuk dihet a ka marrë Çinari emnin e lagjes a lagja emnin e tij), të cilin e ka pasë përcëllue nji vetimë fill mbas “ç’lirimit”(fjalë që desht me thanë në fakt, marrje e lirisë). Mbas shpinës së Çinarit asht nji park i vjetër autobuzash me nji oborr të gjanë e gati të pacak, ku tashma prehen ma shumë makina të vdekuna se sa të gjalla (aq të gjalla sa mund të jenë makinat). Te dera e vjetër e prej hekurit, lexohet me do shkronja llamarinet të latueme për hall të Zotit, “Vepra më e rëndësishme është njeriu ynë i ri”. Anash janë do shpi të vjetra, disa edhe të rindërtueme. Të zotët e tyne gjithmonë janë krenue me adresën, Çinari i Tophanës, Shkodër, Shqipni.
Në trupin e Çinarit dallon dukshëm zgafella e shkatueme prej vetimës së mbas çlirimit e ma vonë e zmadhueme prej shiut që e ka kalbë përfundimisht trungun e tij të bashëm. Ka vite që njerëzit presin me pa ndoj filiz, për me marrë këtë si shejë të njalljes së tij, por Çinari ka mbetë në kambë si nji fosil që mrrin me thanë se bahet hije edhe i “vdekun”. Në oborrin e parkut pothuej nuk bubrron kurrkush, qysh me nadje asht kokrra e zhegut, dhe gjinkallat kanë fillue ahengun e vet të mërzishëm. Kur si me i luejtë kush me dorë njerëzit nisin jetën e tyne të përdishme në rrugicë. Ma poshtë asht nji tavapjekës, dhe njerëzit me tava në duer, rendin të pasigurtë drejt përgatitjes së mesditës, të kësaj të dille veret. E dillja asht nji ditë e trishtueme në Tophanë, ka të bajnë me emnin e lagjes, ku hana gjithonë asht ajo që ka randësi ma të madhe.
Cuf Dryni asht i pari që i afrohet Cinarit për çdo ditë në nadje. Mbasiqë lëmon me dorë Cinarin dhe i thotë do fjalë që askush nuk i din, nxjerr tufën me çilca e zgjedh prej tyne atë ma ndryshkunin, që asht çilci i drynit të derës së oborrit. Futet mbrendë dhe kadakadalë nxjerr tavolinën e dominove bashkë me katër stola. Mbasiqë sigurohet mirë se stoli ku asht ulë nuk luen sa andejkndej, dredhë nji cingare dhe pret, nën hijen që ban streha e njenës prej ofiçinave të parkut, lojtarët e tjerë. Mbas rreth nji çerek oret në rrugicë duket Zef Kaliboba, me hap të shpejtë mbasi ka krye pazarin, drejtohet edhe ky kah Çinari flet me të e prek dhe hyn mbrendë në oborr të parkut. Përshndetet me Cufin dhe ulet në njenin prej tre stolave dhe ven kalibobat mbi tavolinë. Nuk kanë kalue as pesë minuta e me rradhë afrohen edhe dy lojtarët e tjerë Peroja që rruen të dekunit, mandej mbas tij lojtari ma i madh i dominove në Tophanë, Cen Dopjogjashta. Mbasi janë përfolë edhe këta përpara me Çinarin, futen në oborr dhe ulen në dy stolat e mbetun bosh. Në fillim Cufi iu afron me rradhë duhanin e Sheldisë, në nji qese të murrme ku lexohet keqas “Tarabosh”. Lojtarët e tjerë, e marrin shtrue dhe presin rradhën. Ndërkohë bahet ndoj bisedë për ndryshimin e motit, zhegun që përcllon, dhe se si kjo verë don me kenë vera ma e nxehtë në këto njizet vitet e fundit. Mbasiqë të tanë kanë dredhë cingaret, i ndezin dhe biseda për motin vazhdon me kujtime të moteve të shkueme, kajherë shkon fjala edhe në fëmijninë e hershme, mandej ma vonë në rini e si pa dashtë biseda bien te Çinari i kalbun. Vetima (ndoshta edhe vetmia) e mbas ç’lirimit, zgafella e hapun në trupin e tij. Dominotë rrinë në tavolinë a thue se kurrkush nuk ka në mend me i luejtë vendit. Kajherë kur dikush vdes në rrugicë, asht në qendër të bisedës, por kurrkush nuk ka vdekë kët javë dhe asht nji javë e qetë për të katërt. Ka pak arsye tashma me e zgjatë bisedën. Presin tuj pi cingaret kadalë derisa hija asht zgja mbi krenat e tyne, plotësisht. Presin.
Më presin mue. Kurrë nuk e fillojnë lojën pa shkue unë e me iu sjellë rrotul si mini. Sot jam ba vonë. Nana më ka nisë me ble buk qethit te Martini në Pjacë. E blej bukën dhe meshpejt e fus në strajcë. A thue e kanë fillue lojën mendoj kah kthem prej Piacet? Dhe vrapem me turr si fëmijë i marrë, derisa i vehem mbrapa nji karrocet katundarësh që kthehet prej Zdraljet, poshtë për në katunde. Ba mos me më pa katundari mundem hypë mbrapa në karrocë e me shkue deri te Çinari shumë ma shpejt e ma rahat se në kambë. Katundari e ka mendjen te fëmija që e presin në shpi të vet, kështu pesha jeme e letë në fundin e karrocës nuk i bien në sy. Dyert e vjetra të shpive të rrugicës kalojnë para meje me vrap nësa karroca shkon teposhtë dhe troku i kadalëshëm i kalit shumëzohet prej mureve të vjetra me gurë që i ka xanë lmashku.
Unë e di mirë se po më presin mue. Do të jenë tuj e zgjatë bisedën në mënyrë që me më dhanë mundësi me shkue sa ma shpejt e mos me i gjetë me lojë të fillueme. Diku kah Garuci, për dreq karroca ndalet prej nji dasmet. Njerëz të trishtgëzuem kanë dalë te dera e po përcjellin nusen që gërbulet tuj qa, se e din se sa punët e shpisë e presin te burri! Nuk ndalem si e kam zakon nëpër dasma, me pa njerëzit e dhandrrit që këndojnë e ata të nuses që qajnë. E kjo se ata, katër lojtarët e mi të dominove, më presin mue për me fillue lojën. Karroca mundet me iu shmangë njerëzve dhe me ecë përpara, nësa unë e ndjeki dasmën derisa zhduket diku bashkë me nusen në makina që iu bien burive si të marrë.
Cen Dopigjashta e ka ende cingaren e ndezun. Kjo don me thanë se kam kohë derisa ai ta mbarojnë atë cingare. Dhe jam aty. Hidhem prej karrocet në tokë dhe katundari e ven re ma në fund prej lëkundjes, se kishte pasë ma shumë peshë, e turfullon tuj më sha me do fjalë që nuk i marr vesht se tashma jam mbrendë në oborr. Të lehtësuem më shohin dhe fillojnë përzimjen e dominove. La strajcen e bukës bri Çnarit. Ju afrohem e rrokena fort si me e ditë se sot ka me ndodhë ndoj gja e pazakonshme. Ceni asht ortak me Peron nësa Cufi me Zefin. Marrin gurët dhe i vendosin në dorë nji nga nji. Cenit si gjithmonë i bien dopiogjashta, kjo nuk diskutohet qysh mbas çlirimit. Vazhdojnë me rradhë lojën. Tash unë mund tu sillem rrotull tuj pa të tanë gurët që kanë në dorë. Janë të kënaqun që unë jam aty. Qetë-qetë losin pa fjalë kurse unë shkoj te Çinari të cilin e ka mbulue zhegu. Dallohet qartë shenja që ka lanë vetima. Ba mos me kenë për njata burra që për çdo të dille vijnë e i bajnë shoqni, ndoshta kishte me u pasë rrëxue ka herë. Ma shumë se vetima e mbas çlirimit e ka mbytë vetmia. Prejngaqë nuk ban as nji përçik hije, kurrkush nuk i afrohet, deri as gjinkallat, as zogjtë nuk bajnë fole në të, vetëm këta pleq të mirë dhe unë, vijmë këtu pa e ditë pse. Zgafella asht aq e madhe sa mue më xen lirshëm. Strukem mbrendë dhe hetoj rrugicën, njerëzit e rallë që kalojnë në te, biçkletat, katundarët që kthehen prej Zdrales me karrocat bosh, e tek tuk ndoj makinë që Zoti e din pse e ka çue andej. Më pëlqen lagshtina e trupit të tij të butë, që ba me e prekë me gisht grimcohet si me kenë sfungjer.
Cufi më thotë me shkue me i mbshë ujë të ftoftë pusit që ndodhet në fundin e oborrit të parkut. Turrem me shishe në dorë, dhe shkoj te pusi. Lëshoj vlagun që bien bolldum në ujë dhe kadalë e njes përsipër. Uji asht i ftoftë akull. Mbushi shishen dhe nisem për te pleqtë e mi. Pijnë ujë me rradhë e çka mbetet unë e marr dhe e zbrazi në rrajët e Çinarit, me kujdes se mos lagi bukën.
Tuj u marrë me Çinarin e kam hupë mendjen prej lojës së pleqve të mij. Tash po ngatërrohen. Dikush ka ba ndoj hile të vogël, dhe fillojnë e bërtasin si fëmijë. Por sherri nuk zgjat edhpërshumë. Rifillojnë lojën të qetë dhe vazhdojnë e nëpërdhambin fjalë njeni me tjetrin. Por unë i mshehun në zgafellën e Çinarit i ndigjoj. Biseda nuk ka të bajnë ma me dominotë. As me motin. As me rininë e tyne. Nuk e kanë zakon me e ulë zanin kaq shumë. Por nuk e dinë se zani i ulun e ban njeriun ma kurioz, aq ma tepër fëminë…nuk duen veshët e mi me ndigjue. Asht dora e fundit e lojës. Çojnë kryet nalt me hetue. Pra ajo çka ndiva nuk paska kenë lojë! E ndigjoj Cufin tuj thanë: “Poqese deri sa të mbarojmë lojën Çinari nuk çilë të pakten nji gjeth kena me vdekë”. Të tjerët tundin krenat. Mue, që jam i strukun mbrendë në zgafellën e Çinarit gati sa nuk bien pika. Dal me vrap dhe i lutem pleqve të mij mos me majtë kët be të marrë. Por ata pothuej nuk më shohin ma, i kapi për xhaketash, ia lidhi lidhcat e kpucëve me njena tjetren, qaj, shkrrahem në pluhun si me më pasë kapë shtatëqind dreqën. Por ata nuk dojnë me ia ditë. Vazhdojnë të qetë dorën e fundit të lojës.
Çinari nuk e ka në mend me tregue shejza jetet dhe atyne i ka ardhë në maje të hundës. Sa kohë kanë që nuk mbajnë këtë betim, e shtyjnë e e shtyjnë për çdo të dille, por tashma nuk ka ma kuptim, mendojnë se janë ba muqeshë tuj pritë kështu pa fund. Tuj më pa mue kah los me te, buzëqeshin e njallen, të paktën unë do ta shoh tuj lulzue, mendojnë. E tash mbasi të mbarojnë lojën janë gati me dekë. Ai që fiton ka me dekë i pari. Peroja duhet me dekë i fundit se ai ka me i rru shokët e vet para se të desin. Ka me kenë hera e parë dhe fundit që Peroja del prej profesionit të vet, tuj rrue njerëz të gallë.
Loja mbaron. Fitues del Cufi. Asnji shejëz prej Çinarit. Asnji gjethe. Asnji syth. Janë të vednosun. Asht rradha e Cuf Drynit. Më dorëzon çilcat bashkë me drynin, mbasiqë flet për herë të fundit me Çinarin i thotë Peros me e rrue dhe…çka me pa…asgja…phluuuuu… zhduket (Ai e din se si). Mbas Cufit fituesi tjetër asht Zef Kaliboba, më përqafon me lotë ndër sy, më jep do kokrra kalibobet në dorë, e rruen Perja edhe atë, hypë në Çinar, ndërron do fjalë me të dhe… çka me pa… flutron porsi zog, fap-paf-fap (E din ai se si). Asht rradha e Cen Dopjogjashtës. Më dorëzon dopiogjashtën, i lutet Peros mos me e rrue…dhe Peroja ia plotëson dëshirën dhe çka me pa… shkon e hidhet në pus, bolldummmm. Peroja më shef dhe buzëqeshet lehtë si perendi, rruhet kadalë, pa u pa kërkund në pasqyrë. Mrekullisht e shpejt. Më jep në dorë briskun dhe çka me pa… në rrugicë kalon kadalë nji karrocë katundarësh pa katundar në të, tlok-trok-tlok, hypë në vend të katundarit, e shkon me vdekë te ura e Bunës. Unë i habitun rri tuj pa se si me magji ikin pleqtë e mi.
I pafuqishëm për me i ndalë mbes vetëm tuj qa për ta, më kanë lanë si jetim. Dal prej Çinarit dhe lëshoj mbi tavolinë të dominove drynin e Cufit, kalibobat e Zefit, dopiogjashtën e Cenit dhe briskun e rrojes të Peros. Çinari rrin stoik si gjithmonë e duket sikur po don me u rrëxue. Ka me kenë e vështirë me ndejë ma në kambë mbas tanë kësaj që ndodhi. Vaji nuk më lëshon për nja nji orë, e harroj se ka shkue vonë. E nana në shpi pret bukën. Mbledhi vedin kadalë dhe baj me u çue, kur mbi tavolinë shof se bashkë me sendet e pleqve, asht edhe nji gjethe e vogël çinarësh. Sikur të kishte ra pak ma parë në mënyrë që pleqtë të vazhdojshin nji lojë tjetër. Por ndoshta kjo nuk kishte me pasë kuptim. Loja e tyne mbaroi. Mandej ndoshta era a fati e ka prue këtu këtë gjethe të vogël çinarësh kushedi prej ku. Pleqtë nuk do ta kapërdijshin ironinë që shpesh erës a fatit i pëlqen me ba me njerëzit.
Mandej e përqafoj me krahët e mi të vocërr dhe ndigjoj mbrapa zanat e pleqve që flasin zaulët për mue dhe për Çinarin. Nuk e kthej kryet se nuk due me zbulue se ata nuk janë aty. Çinari rrin stoik. Por mbrendë unë e di se ai kënaqet. E di se e ndien ngrohtësinë e dashnisë teme prej fëmijet. E di që nuk mjaftojnë duert e mia me pushtue të tanin, por kaq mundem me ba tash për tash. Çka munden me ba dhjetë gishtat e mi ende të parritun ma tepër? Çka mundet me ba ma tepër nji fëmijë kundër vetimës së kohës, kundër vetmisë së kohës, kundër kohës?
Tuj u gërbulë si ajo nusja e maparshme e Garucit, për fundin e pleqve të mij, që u shkoi jeta pa e pa Çinarin të çilun si para çlirimit, marr stajcen e bukës që bleva te Martini, mbylli derën e parkut, fus në xhep çilcat, kalibobat, dopiogjashtën, briskun e rrojes dhe gjethin e vogël që ka prue era a fati, e me lotë ndër sy, kthehem kadalë për në shpi bashkë me erën a fatin e Shkodërs që ma vizatë ftyrën.